Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie znany powszechnie jako zakon krzyżacki powstał w czasie trzeciej wyprawy krzyżowej do Ziemi Świętej w roku 1190. Początkowo działał jako bractwo szpitalników w Akce ? w roku 1198 po otrzymaniu reguły bractwo przekształcił się w zakon rycerski.
Zakony rycerskie biorące udział w krucjatach były zgromadzeniami religijnymi złożonymi z mnichów-rycerzy. Zakon krzyżacki był jednym z trzech takich zgromadzeń obok templariuszy i joannitów
Około 1229 roku Krzyżacy przybywają do Ziemi Chełmińskiej i rozpoczynają podbój ziem Prusów. Na mocy Złotej Bulli z Rimini wydanej w 1235 roku (antydatowanej na 1226 rok) podbite ziemie stają się terenem, na którym ma zostać utworzone państwo kościelne de facto będące we władaniu Zakonu. W następstwie prowadzonej konsekwentnie polityki militarnej i gospodarczej a także dzięki wsparciu akcji krucjatowej przez papiestwo, cesarstwo i rycerzy z całej Europy, w 1283 roku upadło II powstanie Prusów, a całe ich ziemie znalazły się w ręku Krzyżaków.
—————————————————————————————————————————————
Od początku XIV wieku wielcy mistrzowie prowadzili konsekwentna politykę opanowania Pomorza Gdańskiego i połączenia się z Brandenburgią. Początkową taktykę pokojowego przejmowania tych ziem drogą wykupów, a przede wszystkim darowizn po 1300 roku zastąpiono działaniami zbrojnymi i otwartym konfliktem z Koroną. Zakon poczuł się tak pewnie, że w 1309 roku przenosi do nowej warowni w Malborku wzniesionej w latach około 1275-1300 siedzibę wielkiego mistrza. W ten to sposób zrealizowana została ostatecznie idea Hermanna von Salza stworzenia w ziemi Prusów państwa zakonnego.
Coraz bardziej zagrożona przez zakon Korona zawarła 14 sierpnia 1385 roku w Krewie unię z Wielkim Księstwem Litewskim. Była to unia personalna, gdzie książę litewski Władysław Jagiełło zaślubiony został Jadwidze Andegaweńskiej, córce króla Polski Ludwika Węgierskiego.
—————————————————————————————————————————————–
Zakon krzyżacki to jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, korporacji zakonno-rycerskich, jakie powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Jego pełna nazwa w tłumaczeniu na język polski brzmi Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie. Powszechnie zwany jest zakonem krzyżackim lub zakonem niemieckim, nazwa łacińska Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem a niemiecka Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden. Założony został przez mieszczan lubeckich i bremeńskich w 1191 roku w czasie oblężenia Akki podczas III Krucjaty. Był korporacją opiekującą się chorymi i rannymi pielgrzymami. Początkowo zakon działał w Ziemi Świętej, a jego dom główny znajdował się w Akce.
—————————————————————————————————————————————-
—————————————————————————————————————————————
Kuchnia konwentu
Potrawy serwowane na stołach średniowiecznego Malborka wskazywały na siłę oraz odzwierciedlały zamożność państwa zakonnego. Miały olśnić, a może zaczarować. Wywołać zadowolenie, zarówno wśród możnych obecnych, czy potencjalnych sojuszników jak i pospolitego rycerstwa. Nie szczędzono na imporcie egzotycznych owoców, bakalii, czy przypraw – pierwszoplanową cechą kuchni średniowiecznej był wyrazisty, a nawet ostry smak. Niebagatelną rolę odgrywała też woń, ważny był aromat i kolor potraw. Mistrzowie kuchni unikali wręcz naturalnych smaków. Tworzyli oryginalne i wyraziste kompozycje kulinarne.
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————-
Jadano wieprzowinę, wołowinę, drób, dziczyznę i to pod najróżniejszymi postaciami. Istotną rolę odgrywały ryby. Uzupełnieniem dań głównych było pieczywo, kasze i ryż. Z nabiału najwięcej spożywano jaj i serów. Mniejszą rolę odgrywała śmietana i mleko, te ostatnie najczęściej zastępował wyciąg z migdałów. Do podstawowych napojów należały piwa i miody. Wiadomo, że sprowadzano do Malborka 19 gatunków win, najwięcej reńskiego, ale było także węgierskie, greckie i włoskie. Bracia pijali nie mniej niż 12 gatunków piwa.
—————————————————————————————————————————————
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————-
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————-
Kapitularz
Kapitularz należał zawsze do najważniejszych pomieszczeń w każdej wspólnocie zakonnej, jako miejsce gdzie omawiano wszystkie istotne sprawy dotyczące tej wspólnoty. Z uwagi na stołeczną funkcję Malborka tutejszej sali przypadło znaczenie szczególne. Dyskutowano w niej sprawy wagi państwowej, tu zapadały rozstrzygnięcia dotyczące całego kraju, polityki międzynarodowej, tu wybierano wielkich mistrzów Zakonu. Wnętrze powinno było być puste, jak dziś, tylko pod ścianami powinny dookoła być ustawione siedziska dla uczestników posiedzeń. Ze ścian przyglądali się obradującym poprzedni wielcy mistrzowie, namalowani w polach tarczowych między oknami.
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————-
—————————————————————————————————————————————–
Letni Refektarz
Neogotycki portal prowadzi z Zimowego do Letniego Refektarza ? najwspanialszej sali Pałacu. Architektura tego wnętrza, ważna przede wszystkim z uwagi na nowatorskie sklepienie radialne wsparte na jednym, centralnym filarze, należy do szczytowych osiągnięć sztuki nie tylko na terenie państwa krzyżackiego.
—————————————————————————————————————————————–
W średniowieczu Letni Refektarz był świadkiem wielu ważnych uroczystości i spotkań ? pełnił funkcję sali audiencyjnej, w której wielki mistrz podejmował obce poselstwa i dostojnych gości. Dziś wiemy, że ściany sali malowane były wówczas na czerwono, a sklepienie pokrywały bujne wici roślinne, malowane kolorem czerwonym i zielonym. Znaczne powierzchnie prostokątnych okien wypełnione były barwnymi witrażami, które zaginęły w czasie ostatniej wojny. Na fragmencie ściany północnej i na ścianie wschodniej, w blendach u góry ścian zachowały się natomiast malowidła figuralne z połowy XIX wieku, przedstawiające kilku wielkich mistrzów i mistrzów krajowych Zakonu.
—————————————————————————————————————————————–Wielki Refektarz
Część badaczy zalicza go w skład Pałacu. Wsparte na trzech smukłych filarach zadziwiająco przestrzenne sklepienie przydawało monumentalności tej sali, przeznaczonej na wspólne biesiady rycerzy ? gości z Europy Zachodniej, przybywających licznie, by pomóc krzyżakom w ich walce z poganami. Obliczona była na około 400 osób. W czasach polskich sala również służyła jako jadalnia, gdzie starosta podejmował załogę zamkową. Wnętrze do dziś zachwyca świetnymi proporcjami architektury, nowatorskim rozwiązaniem konstrukcji sklepienia, wspartego na trzech wysmukłych kolumnach i subtelnym umiarem w stosowaniu dekoracji. Jego ściany były w tamtym czasie pokryte dawną dekoracją malarską, z której do naszych czasów ocalał jedynie niewielki fragment z przedstawieniem Koronacji Najświętszej Marii Panny. Czternaście dużych ostrołucznych okien, rozmieszczonych w obydwu podłużnych ścianach, doskonale rozświetlało to przestronne wnętrze, które bez wątpienia musiało robić wielkie wrażenie na przybyłych.
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————–
Wystawa broni i uzbrojenia
Wystawa zabytkowego oręża obejmuje wiele cennych okazów z okresu od czasów średniowiecza aż do ubiegłego stulecia. Składają się na nią miecze średniowieczne, rapiery, szpady, arkebuzy, muszkiety i pistolety oraz uzbrojenie ochronne, hełmy, kirysy i zbroje. Wśród prawdziwych rarytasów wyróżniają się napierśniki zbroi turniejowych z XVI w., płytowy półzbrojek jeździecki z XVII stulecia, przykłady myśliwskiej broni palnej z XVII i XVIII w., pistolety puffery z XVI w., strzelby cieszynki z XVII w.—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————
—————————————————————————————————————————————-
Infirmeria
Infirmeria, będąca w istocie przytułkiem dla dożywających swych dni starych i zniedołężniałych rycerzy, posiadała własny refektarz, kaplicę i łaźnię. Najwspanialszym pomieszczeniem był refektarz ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na jednym, centralnie umieszczonym filarze. Gotycki kapitel tego filara prezentuje płaskorzeźbione sceny walki krzyżaków z Prusami. Od południa refektarz był skomunikowany z izbą chorych, do której przylegał aneks mieszczący locus secretus (toaletę).
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————–
—————————————————————————————————————————————–
Źródło informacji: http://www.zamek.malbork.pl/index.php?p=muzeum&a=wystawy&aid=19
Zdjęcia: Joanna Wieczorek
—————————————————————————————————————————————–
