Wycieczka po Ziemi piotrkowskiej – 5.06.2015

W dniu 5 czerwca 2015 r. wczesnym rankiem wyruszyliśmy na wycieczkę po Ziemi piotrkowskiej. Pierwszym etapem wyjazdu było poznanie na prawym brzegu Pilicy – Klasztoru Cystersów w Sulejowie.

Klasztor obronny w Sulejowie z kościołem, zabudowaniami i ich reliktami oraz obwarowaniami i terenem dawnych ogrodów to jeden z bardziej nobliwych i najcenniejszych polskich zabytków o wysokiej randze artystycznej oraz wartościach historycznych i naukowych. Odznacza się autentycznością zabytkowej substancji i trwałością historycznego krajobrazu kulturowego. Sulejów jest jedynym cysterskim opactwem warownym na terenie Polski z tak dobrze zachowanymi i silnie rozwiniętymi klasztornymi obwarowaniami późnośredniowiecznymi.

Bryła kościoła klasztornego zachowała się w pierwotnym kształcie. Budowla jest orientowaną bazyliką trójnawową z transeptem i prostokątnym prezbiterium. Skrzyżowanie nawy z transeptem w partii dachu akcentuje barokowa sygnaturka. Nawy kościoła przykrywa sklepienie krzyżowo-żebrowe (w części prezbiterialnej – sklepienie z XIX w.). Wejście główne do kościoła znajduje się w obrębie fasady zachodniej. Umieszczony tam portal uskokowy dekorują kolumienki z archiwoltami oraz półkolisty tympanon. Ponad domkiem portalowym znajduje się rozeta z częściowo zachowanym maswerkiem. Fasadę wieńczy trójkątny szczyt. Na wyposażenie kościoła składają się cztery wczesnobarokowe ołtarze boczne z czarnego marmuru i alabastru, prospekt organowy o bogatej snycerce z 3 ćw. XVIII w., oraz ufundowane w XVIII w.: drewniany ołtarz główny, cztery ołtarze boczne, ambona, stalle i konfesjonały. Klasztor przylegał do kościoła od strony południowej. Obecnie, znajduje się w postaci trwałej ruiny (w latach 50. XX w. prowadzono prace rekonstrukcyjne przy ścianie południowej klasztoru, którą odbudowano do wysokości drugiej kondygnacji). Jedyna ocalała część klasztoru to budynek kapitularza z 2 ćw. XIII w. ze sklepieniem wewnątrz wspartym na centralnej kolumnie o rzeźbionym kapitelu. Kościół i klasztor otoczone są pierścieniem późnogotyckich fortyfikacji, które zachowały się w postaci długich odcinków muru kurtynowego do 4 m wysokości, wież (,,opackiej”, ,,mauretańskiej”, ,,rycerskiej”, ,,attykowej”, ,,muzycznej”, ,,krakowskiej”), budynku arsenału (zwanego ,,zbrojownią”). W zachodnim narożniku założenia, mur został wtopiony w zabudowę gospodarczą, a w północnej części – w zabudowania, które w latach 70. XX w. częściowo zrekonstruowano i zaadaptowano na ośrodek hotelowy.

Drugim przystankiem okazał się Skansen Rzeki Pilicy – pierwsze w Polsce muzeum na wolnym powietrzu poświęconym rzece.

Zwiedziliśmy ekspozycję dotyczącą ,,Młynarstwo wodne w dorzeczu Pilicy”. najważniejszym jej elementem jest drewniany młyn wodny, przeniesiony wraz z całym wyposażeniem w latach 1998-2000 ze wsi Kuźnica Żerechowska, położonej nad rzeką Luciążą – największym lewym dopływem Pilicy. Wnętrze budynku zajmuje ekspozycja poświęcona tradycjom młynarstwa wodnego w dorzeczu Pilicy, której głównym elementem są ruchome modele młynów. Obok skansenowego młyna w stylowej galerii zostało zgromadzonych ponad 30 kamieni młyńskich pochodzących z nieistniejących już młynów z dorzecza Pilicy. Jest to największa tego typu kolekcja w Polsce.

Pan przewodnik ciekawie nam opowiedział p pilickich militariach, które zostały zgromadzone w dziale ,,Wojenne trofea Pilicy”. Prezentowane w nim eksponaty w większości zostały wydobyte z rzeki, a pozostała część pochodzi z terenów nadpilickich. Najcenniejszym i jednocześnie cieszącym się największym zainteresowaniem eksponatem jest jedyny na świecie eksperymentalny, opancerzony ciągnik artyleryjski Luftwaffe na podwoziu SdKfz 8, nazywany potocznie ,,Lufcikiem”. Został on wydobyty z Pilicy w 1999 roku, a więc 54 lata po zatonięciu. W Skansenie przygotowano również ekspozycję plenerową zatytułowaną ,,Fortyfikacje Linii Pilicy”, gdzie można zobaczyć zrekonstruowaną niemiecką transzeję z 1944 roku oraz żelbetowy schron typu Tobruk. 31-tonowy schron został do skansenu przeniesiony z odległej o 30 km od Tomaszowa Mazowieckiego wsi Włodzimierzów k/Sulejowa.

W Skansenie Rzeki Pilicy obejrzeliśmy również obiekty i eksponaty pochodzące ze Spały – urokliwej, nadpilickiej miejscowości, będącej świadkiem wielu ciekawych wydarzeń. Są one gromadzone w dziale ,,Pamiątki po dawnej Spale”. Większość z eksponowanych tu pamiątek pochodzi z czasów, kiedy Spała pełniła funkcję rezydencji rosyjskich carów (na przełomie XIX i XX wieku).

Perełką Skansenu Rzeki Pilicy jest budynek poczekalni kolejowej z przystanku Czarnocin. Ten całkowicie drewniany i misternie zdobiony obiekt, został zbudowany w 1896 roku jako pawilon ekspozycyjny Dyrekcji Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej na odbywającą się w 1896 roku Wszechrosyjską Wystawę Przemysłowo-Artystyczną w Niżnym Nowogrodzie (miasto na wschód od Moskwy przy ujściu Oki do Wołgi). Po zakończeniu wystawy w 1897 roku pawilon ten został zdemontowany i przewieziony na trasę Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Ustawiono go na przystanku ,,Wolbórka” pod Będkowem (od 1925 roku przystanek nosił nazwę – Czarnocin, a obecnie powrócono do nazwy ,,Wolbórka”).

Miejscem, które wyjątkowo nas zauroczyło okazał się Rezerwat Przyrody Niebieskie Źródła. Jest to rezerwat przyrody nieożywionej o wybitnych walorach krajobrazowych, położony w dolinie Pilicy, na prawym brzegu rzeki, w południowo wschodniej części miasta Tomaszowa Mazowieckiego. Są to wywierzyska krasowe jedne z najciekawszych zjawisk krasowych w Europie. Główny kompleks wodonośny stanowią spękane wapienie jurajskie, z których wytryska woda przybierająca niebiesko-błękitno-zieloną barwę. Barwa wody w basenach źródliskowych jest efektem działań rozproszonego światła słonecznego. Zmiana odcieni barwy wody uzależniona jest od stanu pogody, stopnia nasłonecznienia bądź zachmurzenia. Dodatkowo uroku wywierzysku nadają pulsujące gejzery z piasku podrzucanego przez źródlaną wodę.

Park linowy zapewnił nam niezapomnianą przygodę, aktywny wypoczynek i relaks na świeżym powietrzu. Bujając w koronach drzew poczuliśmy smak adrenaliny i ryzyka. Zabawa dała nam również możliwość sprawdzenia swoich sił i swego charakteru w ekstremalnych warunkach na trasach o różnym stopniu trudności. Niektórych ,,na ziemię” za pomocą drabin ściągali instruktorzy;)

Po wysiłku fizycznym czekał na nas obiadek i spacerek nad zalew. Na koniec zwiedziliśmy Groty Nagórzyckie, sztuczne wyrobiska znajdujące się w południowej części Tomaszowa Mazowieckiego. Są to pozostałości po podziemnej kopalni piasku szklarskiego, wydobywanego do potrzeb budowlanych i hutniczych w XVIII stuleciu i na początku XIX wieku.

Źródło informacji:
http://www.cystersi.sulejow.pl
http://www.zabytek.gov.pl
http://www.skansenpilicy.pl
http://skansenpilicy.pl

Zapraszam do przeglądania obszernej galerii zdjęć z wycieczki po regionie piotrkowskim

Edukacja Regionalna