{"id":6888,"date":"2015-03-30T23:13:58","date_gmt":"2015-03-30T21:13:58","guid":{"rendered":"http:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=6888"},"modified":"2015-07-31T23:47:58","modified_gmt":"2015-07-31T21:47:58","slug":"getto-w-piotrkowie-trybunalskim-30-04-2014","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=6888","title":{"rendered":"Getto w Piotrkowie Trybunalskim – 30.03.2015"},"content":{"rendered":"

\"DSC_0096\"<\/a>Pierwsze w Polsce getto dla ludno\u015bci \u017cydowskiej za\u0142o\u017cone zosta\u0142o w oparciu o rozporz\u0105dzenie nadburmistrza i zarazem komisarza miasta Piotrkowa z dnia 5 X 1939 r. mie\u015bci\u0142o si\u0119 w 182 domach o \u0142\u0105cznej liczbie 4 178 izb. Obejmowa\u0142o swym zasi\u0119giem 28 ulic i zlokalizowane zosta\u0142o nast\u0119puj\u0105co: ul. Jerozolimska 1-159, ul Ma\u0142a 1-7, ul. Krzywa 1-28, ul. Spacerowa 7-8, ul. Rzemie\u015blnicza 1-33, ul Litewska 1-26, plac Litewski 1-14, ul. Oddzielna 2-32, ul. Wiejska 1-16, ul. Pi\u0142sudskiego 1 pocz\u0105tkowa do nr 33 (obecnie ul. Wojska Polskiego), ul. Zamkowa 1-24, ul. Garncarska 1-28, ul. Pereca 2-17, ul.Leonarda 1-20, ul. Starowarszawska 1-35, ul. Zamurowa 1-16, ul. Farna 1-8, plac Czarnieckiego 2-8, ul. \u0141azienna Mokra 1-6, ul. Konarskiego 1-4, plac Trybunalski 1-12, ul. Rwa\u0144ska 1-5, ul. Rycerska 5-12, ul. Sieradzka 1-10, ul. Szewska 1-10, plac Niepodleg\u0142o\u015bci 2-7, ul Nadrowy 2-6, ul. Wsp\u00f3lna 1-9.
\nRozporz\u0105dzeniem starosty Bussa z dnia 23 X 1939 r. do getta w\u0142\u0105czono dodatkowo ulice Limanowskiego nr 1-20, Obrytk\u0119 (ca\u0142\u0105) oraz z ulicy Pi\u0142sudskiego do\u0142\u0105czono numery od 35 do 65 nadto w ko\u0144cu pa\u017adziernika w\u0142\u0105czono do getta ul. Curie Sk\u0142odowskiej nr 1-20 (…).<\/p>\n

\"DSC_0093\"<\/a>Jednocze\u015bnie z okre\u015bleniem granic terytorialnych okupacyjne w\u0142adze hitlerowskie okre\u015bli\u0142y (…) spos\u00f3b oznaczenia granic getta oraz nakaza\u0142y ewidencj\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej. Okre\u015blano to w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy. Przy wej\u015bciu i wylocie wszystkich ulic, przy kt\u00f3rych le\u017c\u0105 posesje nale\u017cy wstawi\u0107 szyldy wysoko\u015bci 40x 60 cm, na kt\u00f3rych bia\u0142ymi literami ma widnie\u0107 na niebieskim tle napis ,,Ghetto”! W g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci szyldu nale\u017cy zamie\u015bci\u0107 czarn\u0105 trupi\u0105 czaszk\u0119 wielko\u015bci 25 cm. Napis ,,Ghetto” ma by\u0107 wielko\u015bci 10 cm. Wszystkimi kosztami urz\u0105dzenia getta obci\u0105\u017cono gmin\u0119 \u017cydowsk\u0105 (…). Odpowiedzialnym za realizacj\u0119 zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adz okupacyjnych mia\u0142 by\u0107 Komitet pod przewodnictwem Moszka Tenenberga (…). Getto w tym kszta\u0142cie przetrwa\u0142o do lutego 1942 r. (…).<\/p>\n

Pierwsz\u0105 inwestycj\u0105 przymusow\u0105 narzucon\u0105 gettu piotrkowskiemu by\u0142a budowa barak\u00f3w (…). Wiosn\u0105 i latem 1940 r. \u017bydzi byli u\u017cywani do prac melioracyjnych w okolicach Milejowa i Witowa. Oko\u0142o 900 robotnik\u00f3w z piotrkowskiego getta wys\u0142ano do prac w obozach lubelskich – do Dzikowa, Be\u0142\u017cca i Ciechanowa. Z tej grupy 60 \u017byd\u00f3w zosta\u0142o zastrzelonych podczas pracy. Od 1941 r. \u017cydowskich robotnik\u00f3w zacz\u0119\u0142y zatrudnia\u0107 piotrkowskie zak\u0142ady pracy takie jak: huty ,,Kara”, ,,Hortensja”, ,,Feniks” oraz zak\u0142ady Drzewne Dietrich i Fischer na Bugaju. W okresie od 1 do 21 X 1939 (czyli jeszcze przed utworzeniem getta) do prac przymusowych wykorzystano 1287 robotnik\u00f3w \u017cydowskich. Z tego Komendantura Polowa – 234osoby, Landrat – 626, Kompania -543-251, 1Kompania Wehrmachtu -88, w\u0142adze kolejowe -70, Policja Bezpiecze\u0144stwa – 89, do r\u00f3\u017cnych prac na terenie miasta 293. Natomiast w okresie od 31 X do 5 XI 1939 r. wykorzystano 449 m\u0119\u017cczyzn, od 13 XI do 20 XI 1939 – 459, 7 XII- 200, 14 XII 1939 r. – 10 oraz 20 do roz\u0142adunku wagon\u00f3w z w\u0119glem dla potrzeb Wehrmachtu (…). Wed\u0142ug zestawienia na 31 I 1940 r. do prac przymusowych przez okres miesi\u0105ca wykorzystano 3.396 robotnik\u00f3w \u017cydowskich.
\nNawet te wyrywkowo przytoczone dane wskazuj\u0105 na skal\u0119 wykorzystywania przez hitlerowc\u00f3w darmowej si\u0142y roboczej jak\u0105 stanowili mieszka\u0144cy piotrkowskiego getta. Trudna do wyliczenia jest darmowa praca r\u00f3\u017cnego rodzaju fachowc\u00f3w \u017cydowskich (szewc\u00f3w, krawc\u00f3w, tapicer\u00f3w na rzecz dygnitarzy hitlerowskich).<\/p>\n

\"DSC_0095\"<\/a>Obok restrykcji administracyjnych i przymusowej pracy, w\u0142adze niemieckie dopuszcza\u0142y si\u0119 grabie\u017cy walor\u00f3w finansowych obywateli \u017cydowskich zamkni\u0119tych w getcie. Odbywa\u0142o si\u0119 to pod p\u0142aszczykiem prawa, b\u0105d\u017a cz\u0119sto bezpo\u015brednio na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119, przez poszczeg\u00f3lnych funkcjonariuszy hitlerowskiego aparatu terroru (…).<\/p>\n

Zgromadzenie znacznej liczby ludno\u015bci na ma\u0142ym obszarze musia\u0142o spowodowa\u0107 zagro\u017cenie epidemiologiczne. Sytuacja w piotrkowskim getcie by\u0142a tym trudniejsza, \u017ce ludno\u015b\u0107 \u017cydowska pozbawiona by\u0142a w\u0142asnego szpitala. Okupant od pocz\u0105tku stosowa\u0142 restrykcyjn\u0105 polityk\u0119 medyczn\u0105 w stosunku do \u017byd\u00f3w. Sytuacja w getcie musia\u0142a by\u0107 ci\u0119\u017cka skoro Rada Starszych zwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 z (pismo bez daty) do delegata \u0141\u00f3dzkiej Izby Lekarskiej dr. Rechnowskiego z pro\u015bb\u0105 o podanie nazwisk lekarzy polskich, kt\u00f3rzy zgodziliby si\u0119 udziela\u0107 pomocy medycznej niezamo\u017cnej ludno\u015bci \u017cydowskie, po ulgowych cenach. (…) Powy\u017cszy problem wskazuje na skale problemu z jakim spotka\u0142a si\u0119 s\u0142u\u017cba medyczna getta. Skomasowanie du\u017cej liczby ludno\u015bci na niewielkim obszarze grozi\u0142o epidemi\u0105 tyfusu. Zag\u0119szczenie wynosi\u0142o oko\u0142o 8 os\u00f3b na izb\u0119. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowska zamieszkiwa\u0142a korytarze, ust\u0119py, klatki schodowe, kom\u00f3rki. Do najbardziej zag\u0119szczonych posesji nale\u017ca\u0142a ul. Szewska nr 4 – 205 mieszka\u0144c\u00f3w, ul. Zamurowa 13 – 194 osoby, ul. Wsp\u00f3lna 25 – 184 osoby (…).<\/p>\n

\"DSC_0092\"<\/a>Wobec takiej sytuacji Rada Starszych apelowa\u0142a o zachowanie czysto\u015bci w obawie przed chorobami zaka\u017anymi a tak\u017ce o podnoszenie estetyki getta (…). Mimo rozmaitych zabieg\u00f3w sytuacja w getcie by\u0142a tragiczna. Dziennie z g\u0142odu umiera\u0142o 30 os\u00f3b. Zag\u0142odzone dzieci umiera\u0142y na ulicy (…). W 1941 roku pojawi\u0142y si\u0119 nowe ogniska tyfusu. W tym\u017ce roku na gru\u017alic\u0119 zmar\u0142o ponad 1000 os\u00f3b. \u015amiertelno\u015b\u0107 w getcie by\u0142a bardzo du\u017ca Z kart cmentarnych mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce \u015bmiertelno\u015b\u0107 wynosi\u0142a ponad 1500 os\u00f3b (…). Eksterminacj\u0119 \u017byd\u00f3w prowadzono od pocz\u0105tku istnienia getta w Piotrkowie. Ju\u017c w grudniu 1939 r. kilkunastu robotnik\u00f3w \u017cydowskich zosta\u0142o zakutych bagnetami przy transporcie budulca na baraki. \u017byd\u00f3w karano za najb\u0142ahsze wykroczenia. Nie spos\u00f3b ustali\u0107 dok\u0142adnej liczny ofiar, zabitych podczas pr\u00f3by opuszczenia getta w nadziei na zdobycie po\u017cywienia, a tak\u017ce krwawych zabaw gestapowc\u00f3w (…). W lecie 1942 r. zacz\u0119\u0142o si\u0119 wzmo\u017cone wywo\u017cenie ludno\u015bci \u017cydowskiej do Treblinki. W dniach 14-19 X 1942 r. rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 akcja likwidacji getta w Piotrkowie. Ludno\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105 sp\u0119dzono na plac pokoszarowy przy ul. Jerozolimskiej gdzie odbywa\u0142a si\u0119 selekcja. Wybierano m\u0142odych i zdrowych, z kt\u00f3rych formowano kolumny licz\u0105ce \u015brednio po 1000 os\u00f3b i wywo\u017cono do Treblinki. Wszyscy, kt\u00f3rzy zbyt opieszale stawali na placu byli zabijani na miejscu. Tak samo post\u0119powano z ukrywaj\u0105cymi si\u0119. Zastrzelonych zosta\u0142o w ten spos\u00f3b oko\u0142o 350 os\u00f3b. W trakcie likwidacji getta wymordowano wszystkich chorych w szpitalu i wszystkie dzieci w przytu\u0142ku. \u015awiadkowie w procesie H. Altmana zeznali, \u017ce niemowl\u0119ta by\u0142y palone w metalowych miednicach pod synagog\u0105 (…).<\/p>\n

Przygotowa\u0142am na podstawie artyku\u0142u Krzysztofa Urz\u0119dowskiego, Przyczynek do historii getta w Piotrkowie Trybunalskim<\/em>, [w:] Biuletyn Okr\u0119gowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w \u0141odzi Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, \u0141\u00f3d\u017a 1990.<\/strong><\/p>\n

Zdj\u0119cia: Joanna Wieczorek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pierwsze w Polsce getto dla ludno\u015bci \u017cydowskiej za\u0142o\u017cone zosta\u0142o w oparciu o rozporz\u0105dzenie nadburmistrza i zarazem komisarza miasta Piotrkowa z dnia 5 X 1939 r. mie\u015bci\u0142o si\u0119 w 182 domach o \u0142\u0105cznej liczbie 4 178 izb. Obejmowa\u0142o swym zasi\u0119giem 28 ulic i zlokalizowane zosta\u0142o nast\u0119puj\u0105co: ul. Jerozolimska 1-159, ul Ma\u0142a 1-7, ul. Krzywa 1-28, ul. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-6888","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edukacja-regionalna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6888","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6888"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6888\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6902,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6888\/revisions\/6902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6888"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6888"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6888"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}