{"id":6583,"date":"2015-07-26T21:48:05","date_gmt":"2015-07-26T19:48:05","guid":{"rendered":"http:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=6583"},"modified":"2015-07-26T21:59:19","modified_gmt":"2015-07-26T19:59:19","slug":"cmentarz-zydowski-w-piotrkowie-tryb-2-07-2015","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=6583","title":{"rendered":"Cmentarz \u017cydowski w Piotrkowie Tryb. – 26.07.2015"},"content":{"rendered":"

Gmina \u017cydowska w Piotrkowie Trybunalskim posiada\u0142a dwa miejsca poch\u00f3wku. <\/strong>Pierwszy cmentarz powsta\u0142 zapewne oko\u0142o 1679 r., na mocy przywileju wydanego przez kr\u00f3la Jana III Sobieskiego. Przywilej ten zosta\u0142 potwierdzony w 1778 r. przez Stanis\u0142awa Augusta („na okopisko alias kierkow na schowanie zmar\u0142ych pozwalamy”). Wcze\u015bniej piotrkowscy \u017bydzi chowali swych zmar\u0142ych w Rozprzy. Nekropoli\u0119 za\u0142o\u017cono na ty\u0142ach synagogi przy obecnej ul. Wojska Polskiego. Wed\u0142ug legendy miejsce na cmentarz wybrano dlatego, \u017ce ju\u017c wcze\u015bniej znajdowa\u0142 si\u0119 tam gr\u00f3b \u017byd\u00f3wki, zabitej przez wojska hetmana Czarnieckiego po wojnie szwedzkiej (…).<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \"DSC_0021\"<\/a>\"DSC_0022\"<\/a><\/p>\n

—————————————————————————-<\/p>\n

Wiadomo, \u017ce jeszcze w okresie mi\u0119dzywojennym na cmentarzu znajdowa\u0142o si\u0119 co najmniej kilkadziesi\u0105t nagrobk\u00f3w, a jego obszar by\u0142 zaniedbany i zaro\u015bni\u0119ty. W wyniku zniszcze\u0144 wszelkie \u015blady nekropolii zosta\u0142y zatarte. W 2008 r. na ty\u0142ach dawnej synagogi umieszczono g\u0142az z tablic\u0105 z napisem: „Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w piotrkowskich, \u017cyj\u0105cych w tym mie\u015bcie od XVI w. Po\u0142o\u017cyli ten kamie\u0144 w czerwcu 2008 r. ci, co pami\u0119taj\u0105. Na tym miejscu znajdowa\u0142 si\u0119 pierwszy cmentarz \u017cydowski za\u0142o\u017cony w Piotrkowie pod koniec XVII wieku”. <\/em><\/p>\n

————————————————————————-<\/p>\n

\"DSC_0019\"<\/a> \"DSC_0017\"<\/a><\/p>\n

————————————————————————-<\/p>\n

Pod koniec XVIII w. w\u0142adze Piotrkowa podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o zamkni\u0119ciu cmentarzy znajduj\u0105cych si\u0119 w obr\u0119bie zabudowy miejskiej i za\u0142o\u017ceniu nowych na peryferiach. W latach 1791-1792 r. na tzw. Zag\u00f3rkach, przy zbiegu obecnych ul. Spacerowej i Kr\u0119tej powsta\u0142 drugi cmentarz \u017cydowski<\/strong>. W ci\u0105gu kolejnych stuleci pochowano tu tysi\u0105ce \u017cydowskich mieszka\u0144c\u00f3w Piotrkowa i okolicznych miejscowo\u015bci. Spocz\u0119li tu m. in. :
\n– Chaim Dawid Bernard syn Isachara Bera z Dzia\u0142oszyna, zmar\u0142y w dn. 4 lutego 1858 r. (20 szewat 5618 r.), uznawany za cudotw\u00f3rc\u0119 lekarz i cadyk, kt\u00f3ry zosta\u0142 chasydem pod wp\u0142ywem Dawida Biedermana z Lelowa; ucze\u0144 Jakowa Icchaka Horowica „Widz\u0105cego z Lublina”,
\n– Meir Menachem Finkler, zmar\u0142y wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 w 1912 lub 1924 r. cadyk z dynastii radoszyckiej, – Isachar Dow Ber ha-Kohen syn Awrahama Cwi Tornheim z Wolborza, zmar\u0142y w dn. 20 pa\u017adziernia 1887 r. (2 cheszwan 5648 r.), cadyk, ucze\u0144 Urie ze Strzelisk, Isachara Dowa z Radoszyc i Eliezera Hofsteina z Kozienic, autor dzie\u0142a „Awodat Isachar”,
\n– Menachem Mosze Waltfried z Roprzy.<\/p>\n

————————————————————————————-<\/p>\n

\"DSC_0004\"<\/a>\"DSC_0005\"<\/a><\/p>\n

———————————————————————————-<\/p>\n

Podczas drugiej wojny \u015bwiatowej cmentarz uleg\u0142 cz\u0119\u015bciowej dewastacji , a na jego terenie nazi\u015bci dokonywali egzekucji. Ofiary grzebano w miejscu ka\u017ani.<\/p>\n

Pomimo zniszcze\u0144 jest to jeden z lepiej zachowanych cmentarzy \u017cydowskich w Polsce. <\/strong>Nekropolia jest ogrodzona murem z ceg\u0142y, w budynku przy wej\u015bciu mieszka opiekunka cmentarza Janina Gr\u0119decka. Na terenie cmentarza o powierzchni 3,3 ha zachowa\u0142o si\u0119 – wed\u0142ug szacunkowych danych – oko\u0142o 3000 macew, z kt\u00f3rych najstarsze pochodz\u0105 z ko\u0144ca XVIII w. Znajduj\u0105 si\u0119 tu r\u00f3wnie\u017c groby os\u00f3b zmar\u0142ych w okresie powojennym oraz w ostatnich latach, m. in. Bronki Herszlikowicz Podlejskej (zm. 22 marca 2000 r.) oraz Romana Hipszera (zm. 20 lutego 2005 r.). W 2004 r. dzi\u0119ki staraniom m. in. Israela Meira Lau, Naftalego Lau-Lavie; Saula, Roberta, Henry’ego Howarda i Rose Dessau odbudowano ohele cadyk\u00f3w: potr\u00f3jny ohel Meira Menachema Finklera, Isachara Dowa Bera ha-Kohena Tornheima i Menachema Mosze Waltfrieda oraz ohel Chaima Dawida Bernarda.<\/p>\n

——————————————————————————–<\/p>\n

\"DSC_0011\"<\/a>\"DSC_0014\"<\/a><\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o informacji: http:\/\/www.kirkuty.xip.pl\/piotrkowtryb.htm\/tekst: K. Bielawski<\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cia: Joanna Wieczorek<\/p>\n

————————————————————————————————————————————————<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gmina \u017cydowska w Piotrkowie Trybunalskim posiada\u0142a dwa miejsca poch\u00f3wku. Pierwszy cmentarz powsta\u0142 zapewne oko\u0142o 1679 r., na mocy przywileju wydanego przez kr\u00f3la Jana III Sobieskiego. Przywilej ten zosta\u0142 potwierdzony w 1778 r. przez Stanis\u0142awa Augusta („na okopisko alias kierkow na schowanie zmar\u0142ych pozwalamy”). Wcze\u015bniej piotrkowscy \u017bydzi chowali swych zmar\u0142ych w Rozprzy. Nekropoli\u0119 za\u0142o\u017cono na ty\u0142ach […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-6583","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edukacja-regionalna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6583","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6583"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6583\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6606,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6583\/revisions\/6606"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6583"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6583"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6583"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}