{"id":3855,"date":"2015-01-28T12:36:58","date_gmt":"2015-01-28T10:36:58","guid":{"rendered":"http:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=3855"},"modified":"2021-02-07T21:19:25","modified_gmt":"2021-02-07T19:19:25","slug":"tamaryszek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=3855","title":{"rendered":"Tamaryszek"},"content":{"rendered":"

\"tamarisco-\"<\/a><\/p>\n

\u00a0T<\/em><\/strong>amaryszek<\/em><\/strong><\/span><\/p>\n

opowiada\u0142em bitwy
\nbaszty i okr\u0119ty
\nbohater\u00f3w zarzynanych
\ni bohater\u00f3w zarzynaj\u0105cych
\na zapomnia\u0142em o tym jednym<\/p>\n

opowiada\u0142em burz\u0119 morsk\u0105
\nwalenie si\u0119 mur\u00f3w
\nzbo\u017ce p\u0142on\u0105ce
\ni przewr\u00f3cone pag\u00f3rki
\na zapomnia\u0142em o tamaryszku,<\/p>\n

\u00a0kiedy le\u017cy
\nprzebity w\u0142\u00f3czni\u0105
\na usta jego rany
\ndomykaj\u0105 si\u0119
\nnie widzi
\nani morza
\nani miasta
\nani przyjaciela
\nwidzi
\ntu\u017c przy twarzy
\ntamaryszek<\/p>\n

wst\u0119puje
\nna najwy\u017csz\u0105
\nsuch\u0105 ga\u0142\u0105zk\u0119 tamaryszku
\ni omijaj\u0105c
\nli\u015bcie brunatne i zielone
\nstara si\u0119
\nulecie\u0107 w niebo
\nbez skrzyde\u0142
\nbez krwi
\nbez my\u015bli
\nbez –<\/p>\n

\/Zbigniew Herbert\/<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Zbigniew Herbert (1924-1998) to jeden z najwybitniejszych poet\u00f3w XX wieku. By\u0142 najbardziej bezkompromisowym i wiernym wyznawanym idea\u0142om powojennym poet\u0105. Dzi\u0119ki temu jego wiersze stawa\u0142y si\u0119 manifestami kolejnych pokole\u0144. Jako poeta wyros\u0142y z tradycji i z filozofii greckiej i chrze\u015bcija\u0144skiej przymierza\u0142 dawne wzorce zachowa\u0144 do wyzwa\u0144 dnia dzisiejszego. W imieniu czytelnik\u00f3w pyta\u0142 o Boga, ojczyzn\u0119, sens \u017cycia i przysz\u0142y kszta\u0142t \u015bwiata. Nieobce mu by\u0142y tematy emanuj\u0105ce: pami\u0119\u0107, rozum, sumienie, nietolerancj\u0119, czy wsp\u00f3\u0142czucie. Czas sprawia, \u017ce wiersze Herberta, w prosty spos\u00f3b dotykaj\u0105ce prostych spraw, maj\u0105 niezwyk\u0142\u0105, coraz wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119. Kluczami do zrozumienia poezji poety s\u0105 kategorie wydziedziczenia, ironii i wierno\u015bci. Wiersze Herberta stanowi\u0105 r\u00f3wnie\u017c pr\u00f3b\u0119 odnowienia tradycji jako aksjologicznego fundamentu \u017cycia jednostki. Natomiast w lirycznych przypowie\u015bciach dokonuje si\u0119 przeciwstawienie obrazu moralnej ja\u0142owo\u015bci i zagubienia wsp\u00f3\u0142czesnego cz\u0142owieka etycznemu kodeksowi bohater\u00f3w kultury \u015br\u00f3dziemnomorskiej, ,,obro\u0144c\u00f3w kr\u00f3lestwa bez kresu i miasta popio\u0142\u00f3w”.
\nZbigniew Herbert w tomiku „Studium przedmiotu” (1961) umie\u015bci\u0142 wiersz pt. ,,Tamaryszek”. Dzie\u0142o to – w pierwszej cz\u0119\u015bci – jest przyk\u0142adem liryki bezpo\u015bredniej. Aby zrozumie\u0107 \u015bwiat i siebie w nim, cz\u0142owiek wykorzystuje specyficzn\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107, jak\u0105 jest tworzenie opowie\u015bci: Opowie\u015bci\u0105 \u017cycie jest cz\u0142owieka. Jest ona mniej lub bardziej u\u015bwiadamian\u0105 odpowiedzi\u0105 na r\u00f3\u017cne wariacje pytania: Kim jestem? Dzi\u0119ki niej cz\u0142owiek otrzymuje pewn\u0105 perspektyw\u0119 znaczeniow\u0105 wydarze\u0144 ze swojego \u017cycia i \u017cycia w og\u00f3le. Podmiot liryczny wypowiada si\u0119 w pierwszej osobie. Na pocz\u0105tku daje asumpt do pochwa\u0142y wielkich czyn\u00f3w, baszt, okr\u0119t\u00f3w, niemniej dalej wyst\u0119puje poeta przeciw temu, co stanowi swego rodzaju totalitarny mechanizm dzia\u0142ania Historii, a wi\u0119c przeciw rz\u0105dzonemu ni\u0105 przymusowi po\u015bwi\u0119cenia, samowyrzeczenia jednostki, \u017c\u0105daniu z\u0142o\u017cenia ofiary z siebie w imi\u0119 rzekomo wsp\u00f3lnego dobra, zwyci\u0119stwa, s\u0142awy: bohater\u00f3w zarzynanych i zarzynaj\u0105cych.
\nTo pokazuje jednocze\u015bnie konsekwencje takich destrukcyjnych-zakus\u00f3w-despotycznej Historii<\/em> wobec s\u0142abego, ograbionego przez ni\u0105 z prostoty i uczciwo\u015bci, cz\u0142owieka. Podmiot liryczny by\u0142 \u015bwiadkiem burz morskich, walenia si\u0119 mur\u00f3w, po\u017car\u00f3w zb\u00f3\u017c, przewracania si\u0119 pag\u00f3rk\u00f3w. Histori\u0119 t\u0119 opisa\u0142 i przekaza\u0142. Umkn\u0105\u0142 mu jedynie niepozorny krzew tamaryszek.<\/p>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Spr\u00f3bujmy poszuka\u0107 odpowiedzi medytuj\u0105c teksty biblijne m\u00f3wi\u0105ce o tamaryszku. Krzew ten Abraham zasadzi\u0142 w Beer-Szebie i tam wzywa\u0142 imienia Pa\u0144skiego. Tabliczka przy jednym z tych krzew\u00f3w wskazuje, \u017ce prawdopodobnie pod tymi krzewami Izraelici zbierali mann\u0119 tj. grudki zastyg\u0142ego soku z tamaryszku, kt\u00f3re ma\u0142e zwierz\u0105tka, czyli tarczniki pozostawia\u0142y po uk\u0142uciu \u0142odygi tamaryszka. Niemniej krzew ten symbolizuje ,,drabin\u0119 do nieba”, umo\u017cliwia kontakt z Bogiem.
\nW drugiej cz\u0119\u015bci wiersza zmienia si\u0119 typ liryki na po\u015bredni. Poznajemy kogo\u015b kto umiera. Jego \u017cywot dobiega ko\u0144ca poprzez przebicie mieczem. Tu\u017c przed \u015bmierci\u0105 postaci nie jawi si\u0119 ju\u017c morze, miasto, przyjaciel. Widzi tu\u017c przy twarzy tamaryszek, kt\u00f3ry jest jedynym \u015bwiadkiem i towarzyszem umieraj\u0105cego. Dusza bohatera pr\u00f3buje wyrwa\u0107 si\u0119 z cia\u0142a i ,,ulecie\u0107 w niebo” z ga\u0142\u0119zi krzewu, jak wspomnian\u0105 ,,drabin\u0105 do nieba”. Wiersz stanowi topos do aluzji kultury klasycznej.
\nPowinno\u015bci\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnych poet\u00f3w jest obudzenie g\u0142osu dawnych artyst\u00f3w i w\u0142a\u015bnie tak mo\u017cna interpretowa\u0107 pomys\u0142 Herberta na to, by jego Homer m\u00f3wi\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnym j\u0119zykiem odbiorc\u00f3w dramatu, a w drugiej cz\u0119\u015bci utwory recytowa\u0142 jego w\u0142asne wiersze.
\nWarto doda\u0107, \u017ce u Herberta zmarli maj\u0105 zawsze racj\u0119. Obok przywo\u0142ywania obecno\u015bci nieobecnych, bo nie\u017cywych, wyst\u0119puje u Herberta r\u00f3wnie\u017c spogl\u0105danie na rzeczywisto\u015b\u0107 z ich perspektywy, g\u0142\u00f3wnie perspektywy poleg\u0142ych. Poeta \u015bwiadomie w wierszu przekracza zasady tyrtejskiej liryki \u017ca\u0142obnej. Podmiot uto\u017csamiany jest z Homerem. Dlatego te\u017c zaczyna wyliczanie wielkich temat\u00f3w, wznios\u0142ych obraz\u00f3w, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y jego wojennym opowie\u015bciom. Wkr\u00f3tce jednak przyznaje si\u0119 do k\u0142amstwa decorum sygnalizowanego zupe\u0142nie niepe\u0142ni\u0105cymi kryterium stosowno\u015bci epitetami: bohaterowie zarzynani i bohaterowie zarzynaj\u0105cy. Taka \u015bmier\u0107 jawi si\u0119 jako zaprzeczenie dobrowolnej, heroicznej ofiary za ojczyzn\u0119. Przypomina bezsensown\u0105, brutaln\u0105, pozbawiona uzasadnienia katastrof\u0119. Tak jak wskaza\u0142am wcze\u015bniej umieraj\u0105cy w bitwie nie my\u015bl\u0105 o ojczy\u017anie. Widz\u0105 natomiast pole bitwy z perspektywy robaka, mog\u0105 ledwie si\u0119 wspina\u0107 wzrokiem po ga\u0142\u0105zkach tamaryszku w gasn\u0105cym jak spojrzenie pragnieniu ucieczki, odlotu, uwolnienia.
\nTrzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce wiersze Zbigniewa Herberta wskazuj\u0105 na charakterystyczn\u0105 dla powojennej poezji polskiej nieufno\u015b\u0107 wobec wielkich s\u0142\u00f3w i podnios\u0142ego tonu (co nie oznacza jeszcze niech\u0119ci do wyra\u017canych nimi wa\u017ckich tre\u015bci, cho\u0107 mo\u017ce stawia\u0107 je w stan podejrzenia). Wsp\u00f3\u0142czesna poezja cz\u0119\u015bciej w\u0105tpi, ni\u017c ufa. Dlatego te\u017c tak cz\u0119sto si\u0119ga po ironie, czy autoironi\u0119 i tak ch\u0119tnie \u0142\u0105czy j\u0105 z patosem. Zna swoje zobowi\u0105zania, lecz – cho\u0107 si\u0119 nie wyrzeka – szuka sposobu sprostowania im bez niezno\u015bnego poczucia fa\u0142szu, kt\u00f3re rodzi si\u0119 z podwy\u017cszonej samo\u015bwiadomo\u015bci formy.
\nReasumuj\u0105c Homer wprawdzie pozosta\u0142 kalek\u0105, ale cierpi\u0105c, do\u015bwiadczy\u0142 wewn\u0119trznej przemiany i z epika (opowiadaj\u0105cego bitwy \/ baszty i okr\u0119ty \/ bohater\u00f3w zarzynanych \/i bohater\u00f3w zarzynaj\u0105cych\/ sta\u0142 si\u0119 poet\u0105 niemal mistycznej kontemplacji \u015bwiata. Dla wyra\u017cenia jego nowej \u015bwiadomo\u015bci Herbert pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 kilkoma wierszami, kt\u00f3re potem umie\u015bci\u0142 w tomie Studium przedmiotu. Jest to zatem Tamaryszek<\/em>, ale i\u00a0 Kamyk,<\/em> co pozwala traktowa\u0107 utw\u00f3r, jako manifest poety.<\/p>\n

Literatura i zasoby internetowe, z kt\u00f3rych korzysta\u0142am:<\/strong><\/p>\n

Balcerzan B, Poezja polska w latach 1939- 1965, cz. I: Strategie liryczne, Warszawa 1982; cz. II: Ideologie artystyczne, Warszawa 1988. Dudek J., Zbigniew Herbert wobec T.S. Eliota, [w:] tej\u017ce, Granice wyobra\u017ani, granice s\u0142o<\/em>wa. Studia z literatury por\u00f3wnawczej XX wieku<\/em>, Krak\u00f3w 2008.
\nHerbert Z., Przerwana lekcja, ,,Zeszyty Literackie” 2003, nr 2 (82). Kopci\u0144ski J., Radiowy dramat poetycki Zbigniewa Herberta z 1960 r. (pierwodruk w miesi\u0119czniku ,,Wi\u0119\u017a”, 1960 nr 11-12). Miko\u0142ajczyk M., Pomi\u0119dzy ko\u0144cem i apokalips\u0105. O wyobra\u017anie poetyckiej Herberta, Toru\u0144 2013.
\nSp\u00f3lna A., Nieufni ironi\u015bci. Znaki dystansu wobec konwencji funeralnej [w:] Nowe „Treny”? Polska poezja \u017ca\u0142obna po drugiej wojnie \u015bwiatowej a tradycja literacka, Krak\u00f3w 2007, s 125. Walczak A., Opowie\u015bci\u0105 \u017cycie jest cz\u0142owieka<\/em>. Refleksja jako wyj\u0105tkowa przestrze\u0144 aktywno\u015bci my\u015blowej w perspektywie do\u015bwiadcze\u0144 granicznych<\/em> [w:] ,,Kultura i Wychowanie” Nr 4 (2) 2012, s.\u00a0 Kowalczyk J. R., Przykazania pana Cogito, czyli najlepsze cytaty z Herberta<\/em> \/http:\/\/culture.pl http:\/\/www.wdq.home.pl Czajka B., Tematyka historyczna w tw\u00f3rczo\u015bci Zbigniewa Herberta<\/em>\/ http:\/\/histmag.org\/Ogr\u00f3d biblijny – przewodnik | www.jadwiga.info Przemy\u015blenia w\u0142asne.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Tamaryszek opowiada\u0142em bitwy baszty i okr\u0119ty bohater\u00f3w zarzynanych i bohater\u00f3w zarzynaj\u0105cych a zapomnia\u0142em o tym jednym opowiada\u0142em burz\u0119 morsk\u0105 walenie si\u0119 mur\u00f3w zbo\u017ce p\u0142on\u0105ce i przewr\u00f3cone pag\u00f3rki a zapomnia\u0142em o tamaryszku, \u00a0kiedy le\u017cy przebity w\u0142\u00f3czni\u0105 a usta jego rany domykaj\u0105 si\u0119 nie widzi ani morza ani miasta ani przyjaciela widzi tu\u017c przy twarzy tamaryszek wst\u0119puje […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-3855","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-galerie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3855","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3855"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3855\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3862,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3855\/revisions\/3862"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3855"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3855"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3855"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}