{"id":2850,"date":"2014-11-30T09:50:00","date_gmt":"2014-11-30T07:50:00","guid":{"rendered":"http:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=2850"},"modified":"2015-04-19T16:58:28","modified_gmt":"2015-04-19T14:58:28","slug":"boze-narodzenie-dlaczego-swiecimy-je-25-grudnia-10-12-2012","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=2850","title":{"rendered":"Bo\u017ce Narodzenie. Dlaczego \u015bwi\u0119cimy je 25 grudnia? -30.11.2014"},"content":{"rendered":"

\"diapo-09\"<\/a><\/p>\n

Dla dociekliwych polecam artyku\u0142 p. prof. Ewy Wipszyckiej: ,,BO\u017bE NARODZENIE. DLACZEGO \u015aWI\u0118CIMY JE 25 GRUDNIA?” [12 (grudzie\u0144) 2001 (504) ,,M\u00d3WI\u0104 WIEKI”]<\/strong><\/span><\/p>\n

Chrze\u015bcijanie pierwszego pokolenia, a w \u015blad za nimi ewangeli\u015bci, w og\u00f3le nie interesowali si\u0119 chronologi\u0105 \u017cycia Zbawiciela. Nie wiemy, w kt\u00f3rym roku si\u0119 urodzi\u0142, nie wiemy, ile lat \u017cy\u0142, ani jak datowa\u0107 jego \u015bmier\u0107. Precyzyjnie mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 jedynie rok, w kt\u00f3rym zacz\u0105\u0142 sw\u0105 kaznodziejsk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 po przyj\u0119ciu chrztu z r\u0105k Jana Chrzciciela – nast\u0105pi\u0142o to w 15 roku panowania cesarza Tyberiusza, czyli mi\u0119dzy 1 wrze\u015bnia 27 a 1 pa\u017adziernika 28 roku n.e. (Ewangelia \u015bw. \u0141ukasza 3,1). Tradycja przechowana w kr\u0119gu uczni\u00f3w Chrystusa i ich wychowank\u00f3w nie zawiera\u0142a informacji pozwalaj\u0105cych na datowanie rozmaitych epizod\u00f3w z \u017cycia Mistrza. Je\u015bli data chrztu przetrwa\u0142a, to dlatego, \u017ce Jan Chrzciciel by\u0142 postaci\u0105 uwik\u0142an\u0105 w wydarzenia polityczne Palestyny, st\u0105d \u0141ukasz Ewangelista m\u00f3g\u0142 znale\u017a\u0107 o nim wiadomo\u015bci w tekstach niechrze\u015bcija\u0144skich. Brak zainteresowania szczeg\u00f3\u0142ami natury chronologicznej \u017cywotu Chrystusa nie jest trudny do wyja\u015bnienia: w oczach pierwszego pokolenia jego wyznawc\u00f3w by\u0142y to fakty bez znaczenia, naprawd\u0119 wa\u017cna by\u0142a \u015bmier\u0107 Chrystusa, jego Zmartwychwstanie i wynikaj\u0105ca z nich obietnica zbawienia. Z tej perspektywy nawet data roczna kresu \u017cycia Pana nie by\u0142a istotna, mo\u017cna j\u0105 by\u0142o spokojnie ignorowa\u0107.<\/p>\n

Dopiero na prze\u0142omie II-III wieku owe szczeg\u00f3\u0142y bez znaczenia sta\u0142y si\u0119 wa\u017cne dla wielu chrze\u015bcijan, zreszt\u0105 nie od razu dla wszystkich. Klemens Aleksandryjski (ok. 140-ok. 215), jeden z najwybitniejszych pisarzy chrze\u015bcija\u0144skich swoich czas\u00f3w, wspomina o r\u00f3\u017cnych propozycjach precyzyjnego okre\u015blenia daty Bo\u017cego Narodzenia, kt\u00f3re mia\u0142o przypada\u0107 18 lub 19 kwietnia, 29 maja lub 17 listopada. Niestety, nie wiemy, na jakiej podstawie proponowano akurat te daty. Klemens nie wskaza\u0142 te\u017c, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy preferowa\u0107. Pr\u00f3by osadzania w czasie wydarze\u0144 z \u017cycia Chrystusa nie wynika\u0142y li tylko z ludzkiej ciekawo\u015bci: chodzi\u0142o przede wszystkim o ustalenie kalendarza \u015bwi\u0105t wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skiej pragn\u0105cej czci\u0107 kolejne wydarzenia biblijne. \u015awi\u0119ta za\u015b musz\u0105 mie\u0107 swoje daty dzienne i miesi\u0119czne.<\/p>\n

SYMBOLE WA\u017bNIEJSZE NI\u017b RZECZYWISTO\u015a\u0106<\/p>\n

Gdy Biblia nie pomaga\u0142a ludziom poszukuj\u0105cych precyzyjnych informacji o najwa\u017cniejszych datach \u017cycia Chrystusa, pr\u00f3bowano je ustali\u0107 w inny spos\u00f3b. U podstaw r\u00f3\u017cnych zabieg\u00f3w chronologicznych leg\u0142o przekonanie, \u017ce najwa\u017cniejsze fakty z \u017cycia Zbawiciela nie mog\u0142y si\u0119 zdarzy\u0107 w dniach dowolnych, przypadkowych. Poszukiwano wi\u0119c dat o warto\u015bciach symbolicznych. Tak zrodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142, \u017ce Zwiastowanie (a wi\u0119c Pocz\u0119cie) przypad\u0142o na ten sam dzie\u0144, w kt\u00f3rym po latach Chrystus zosta\u0142 zam\u0119czony. Dla obliczenia daty jego narodzin mia\u0142o to znaczenie kapitalne: dodaj\u0105c dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy (czas ci\u0105\u017cy) do daty Zwiastowania uzyskiwano przynajmniej przybli\u017con\u0105 dat\u0119 przyj\u015bcia na \u015bwiat. Pod jednym warunkiem ? trzeba by\u0142o ustali\u0107 dzienn\u0105 i miesi\u0119czn\u0105 dat\u0119 \u015bmierci Chrystusa, a nie by\u0142 to zabieg prosty.<\/p>\n

Punktem wyj\u015bcia wszelkich oblicze\u0144 by\u0142a informacja podana przez \u015bw. Marka i \u015bw. Jana, \u017ce m\u0119ka Pa\u0144ska przypad\u0142a w pi\u0105tek. Co do reszty ewangeli\u015bci nie byli zgodni. Wedle Jana by\u0142 to dzie\u0144 Przygotowania Paschy, kiedy w \u015bwi\u0105tyni zabijano baranki na uczt\u0119 paschaln\u0105 – 14 miesi\u0105ca \u017cydowskiego nisan. Pascha, wedle Jana, przypada\u0142a wi\u0119c na 15, a nie 14 nisan. Natomiast Marek, Mateusz i \u0141ukasz s\u0105 przekonani, \u017ce Ostatnia Wieczerza mia\u0142a miejsce po zachodzie s\u0142o\u0144ca, czyli ju\u017c podczas Paschy (doba w kalendarzu \u017cydowskim zaczyna si\u0119 od zachodu s\u0142o\u0144ca), podobnie proces i egzekucja. Bibli\u015bci wsp\u00f3\u0142cze\u015bni id\u0105 zazwyczaj za \u015bwiadectwem Jana, gdy\u017c trudno przypu\u015bci\u0107, by od schwytania Chrystusa przez pacho\u0142k\u00f3w do Jego \u015bmierci zd\u0105\u017cono przeprowadzi\u0107 pe\u0142n\u0105 procedur\u0119 w dniu \u015bwi\u0105tecznym. W okresie namiestnictwa Poncjusza Pi\u0142ata (lata 26?36 n.e.) 14 nisan przypada\u0142 w pi\u0105tek w roku 27, 30 i 33. Mo\u017cemy od razu wykluczy\u0107 rok 27 (za wcze\u015bnie), zastanawiaj\u0105c si\u0119 co wybra\u0107: 7 kwietnia 30 roku czy 3 kwietnia 33 roku. Obie daty s\u0105 mo\u017cliwe, cho\u0107 wydaje si\u0119, \u017ce bardziej prawdopodobna jest ta pierwsza, gdy\u017c druga jest troch\u0119 za p\u00f3\u017ana. Staro\u017cytni chrze\u015bcijanie mieli jednak inne propozycje: 21, 23, 25 marca, 9, 13 b\u0105d\u017a 19 kwietnia (nie jest dla nas jasne, na czym te propozycje opierali).<\/p>\n

Najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy\u0142a si\u0119 data 25 marca, cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 by\u0142a nietrafna. W okresie, na kt\u00f3ry przypada koniec \u017cycia Chrystusa, ani razu Pascha obchodzona w pi\u0105tek nie przypad\u0142a na 25 marca. Trudno przypu\u015bci\u0107, aby chrze\u015bcija\u0144scy uczeni oddaj\u0105cy si\u0119 z tak\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 obliczeniom dat Paschy tego nie zauwa\u017cyli! Ale potrzeby mistycznej symboliki by\u0142y silniejsze. Data 25 marca mia\u0142a wielki atut – tego dnia przypada wszak wiosenne przesilenie S\u0142o\u0144ca! W\u0142a\u015bnie z racji astronomicznego waloru data ta by\u0142a od dawna wskazywana przez uczonych \u017cydowskich jako data stworzenia \u015bwiata (by\u0142oby absurdem s\u0105dzi\u0107, \u017ce B\u00f3g stwarzaj\u0105c \u015bwiat, nie nakaza\u0142 cia\u0142om niebieskim rozpocz\u0105\u0107 ruch od pocz\u0105tku cyklu).<\/p>\n

OD \u015aMIERCI DO NARODZIN CHRYSTUSA<\/p>\n

Wyb\u00f3r 25 marca dawa\u0142 przepi\u0119kn\u0105 seri\u0119 zbie\u017cnych dat: powstanie wszech\u015bwiata, wcielenie Chrystusa i jego \u015bmier\u0107. Dziewi\u0119\u0107 miesi\u0119cy liczonych od 25 marca wskazuje nam dat\u0119 25 grudnia jako dat\u0119 narodzenia Pana. A by\u0142a to tak\u017ce data astronomicznie i symbolicznie nieoboj\u0119tna: w tym dniu przypada zimowe przesilenie S\u0142o\u0144ca, co t\u0142umaczy, \u017ce w kultach solarnych na r\u00f3\u017cne sposoby uroczy\u015bcie obchodzono ten dzie\u0144. Wiemy, \u017ce czczono w\u00f3wczas narodziny Mitry, a tak\u017ce narodziny wielkiego b\u00f3stwa s\u0142onecznego Sol Invictus (S\u0142o\u0144ca Niezwyci\u0119\u017conego), kt\u00f3rego gorliwym czcicielem by\u0142 cesarz Aurelian (270?275). Na jego polecenie 25 grudnia ustanowiono oficjalnym \u015bwi\u0119tem.<\/p>\n

Aurelian d\u0105\u017cy\u0142 do uczynienia z Sol Invictus najwa\u017cniejszego b\u00f3stwa pa\u0144stwa rzymskiego i powo\u0142a\u0142 do \u017cycia nowe kolegium kap\u0142a\u0144skie, kt\u00f3rego cz\u0142onkowie nosili tytu\u0142 pontifices Solis, paralelny do tytu\u0142u pontifeks\u00f3w Jowisza. Wyniesienie S\u0142o\u0144ca Niezwyci\u0119\u017conego nie wi\u0105za\u0142o si\u0119 bynajmniej z podj\u0119ciem jakichkolwiek krok\u00f3w przeciwko religii tradycyjnej, a zw\u0142aszcza nie narusza\u0142o centralnej w niej pozycji Jowisza Kapitoli\u0144skiego. W \u00f3wczesnej religii poga\u0144skiej kwit\u0142 swoisty monoteizm, wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cy z kultem politeistycznym: istnia\u0142o tylko jedno wielkie b\u00f3stwo, a inni bogowie jawili si\u0119 jako jego imiona, wcielenia ? postacie, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142o czci\u0107 wedle obyczaj\u00f3w przodk\u00f3w.<\/p>\n

Chrze\u015bcijanie mogli spokojnie wykorzysta\u0107 to \u015bwi\u0119to mimo jego poga\u0144skiej przesz\u0142o\u015bci, gdy\u017c Chrystus by\u0142 okre\u015blany mianem S\u0142o\u0144ca Sprawiedliwo\u015bci. Zgodnie z proroctwem Malachiasza (V wiek p.n.e.), interpretowanym jako zapowied\u017a przyj\u015bcia Chrystusa: „Bo oto nadchodzi dzie\u0144 pal\u0105cy jak piec, a wszyscy pyszni i wszyscy wyrz\u0105dzaj\u0105cy krzywd\u0119 b\u0119d\u0105 s\u0142om\u0105, wi\u0119c spali ich ten nadchodz\u0105cy dzie\u0144, m\u00f3wi Pan Zast\u0119p\u00f3w, tak \u017ce nie pozostawi po nich ani korzenia ani ga\u0142\u0105zki. A dla was, czcz\u0105cych moje imi\u0119, wzejdzie s\u0142o\u0144ce sprawiedliwo\u015bci i uzdrowienie w jego skrzyd\u0142ach. Wyjdziecie swobodnie i b\u0119dziecie podskakiwa\u0107 jak tuczone ciel\u0119ta” (3, 19-20).<\/p>\n

Do\u015b\u0107 cz\u0119sto historycy p\u00f3\u017anej staro\u017cytno\u015bci podejrzewaj\u0105 ludzi kieruj\u0105cych gminami chrze\u015bcija\u0144skimi o ch\u0119\u0107 zast\u0105pienia, a przynajmniej przys\u0142oni\u0119cia tego popularnego i wa\u017cnego \u015bwi\u0119ta poga\u0144skiego. Znamy przyk\u0142ady, kiedy utworzenie \u015bwi\u0119ta chrze\u015bcija\u0144skiego mia\u0142o na celu zwalczanie religii poga\u0144skiej, kt\u00f3rej wyznawcom odbierano okazj\u0119 do organizowania \u015bwi\u0105tecznych obchod\u00f3w. Jednak Bo\u017ce Narodzenie nie zosta\u0142o umieszczone 25 grudnia z takich powod\u00f3w. Zbieganie si\u0119 w czasie \u015bwi\u0119ta s\u0142onecznego z ko\u0144cem ci\u0105\u017cy Marii, wyliczonym dzi\u0119ki przyj\u0119ciu daty pocz\u0119cia, posiadaj\u0105cej tak\u017ce walor astronomiczny (pierwsza wiosenna pe\u0142nia Ksi\u0119\u017cyca), musia\u0142o by\u0107 w oczach tych, kt\u00f3rzy owe kalkulacje czynili, silnym dowodem na rzecz prawdziwo\u015bci uzyskanych wynik\u00f3w. Zwr\u00f3\u0107my te\u017c uwag\u0119, \u017ce chrze\u015bcijanie nie przejmowali si\u0119 poga\u0144sk\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 \u015bwi\u0119ta, nie mieli antypoga\u0144skiej obsesji, nie obawiali si\u0119 „ska\u017cenia” w\u0142asnego \u015bwi\u0119ta przez poga\u0144skie zasz\u0142o\u015bci. W p\u00f3\u017aniejszych czasach pami\u0119\u0107 o tym, \u017ce kiedy\u015b w tym dniu \u015bwi\u0119cono narodziny Mitry czy Niezwyci\u0119\u017conego S\u0142o\u0144ca, uleg\u0142a zatarciu, ale nie by\u0142 to efekt \u015bwiadomych dzia\u0142a\u0144 chrze\u015bcijan, a po prostu zanik pami\u0119ci o poga\u0144skim kulcie.<\/p>\n

25 GRUDNIA CZY 6 STYCZNIA<\/p>\n

25 grudnia nie by\u0142 jedyn\u0105 dat\u0105 narodzin Chrystusa, jak\u0105 proponowano w p\u00f3\u017anej staro\u017cytno\u015bci. Drug\u0105, konkurencyjn\u0105, by\u0142 6 stycznia, \u015bwi\u0119to o bardzo powik\u0142anej i nie do ko\u0144ca znanej historii. Wiemy, \u017ce po raz pierwszy ta data pojawi\u0142a si\u0119 w \u015brodowisku sekty gnostyckiej zwolennik\u00f3w Bazylidesa (dzia\u0142a\u0142 w Aleksandrii w latach 120-?145) jako data chrztu Chrystusa. Znacznie p\u00f3\u017aniej, w nieznanych okoliczno\u015bciach, zaakceptowa\u0142a j\u0105 znaczna cz\u0119\u015b\u0107 ko\u015bcio\u0142\u00f3w (przede wszystkim na Wschodzie) tak\u017ce jako dat\u0119 Epifanii, czyli objawienia boskiej natury Chrystusa (to w\u0142a\u015bnie w czasie chrztu odezwa\u0142 si\u0119 g\u0142os z niebios: „Ty\u015b jest syn m\u00f3j umi\u0142owany, w Tobie mam upodobanie” ? Ewangelia \u015bw. Marka (1,11). \u015awi\u0119to mia\u0142o skomplikowane dzieje: dodano do niego inne wa\u017cne wydarzenia z dziej\u00f3w Zbawiciela: pok\u0142on Mag\u00f3w, pojawienie si\u0119 Gwiazdy Betlejemskiej, a tak\u017ce, co dla nas istotne, Bo\u017ce Narodzenie. 6 stycznia zyska\u0142 na popularno\u015bci dopiero w IV wieku na Wschodzie, a p\u00f3\u017aniej na Zachodzie.<\/p>\n

Zwyczaj uroczystego \u015bwi\u0119cenia 25 grudnia jako dnia narodzin Jezusa powsta\u0142 w Rzymie u schy\u0142ku III lub na pocz\u0105tku IV wieku. Jego pierwsze \u015bwiadectwo znajdziemy w zbiorze dokument\u00f3w zwanym Chronografem z 354 roku, a dok\u0142adniej we wchodz\u0105cym w jego sk\u0142ad i powsta\u0142ym ok. 336 roku kalendarzu liturgicznym. Recepcja \u015bwi\u0119ta poza Rzymem przypada na drug\u0105 po\u0142ow\u0119 IV wieku: wiemy, \u017ce w Kapadocji, krainie w Azji Mniejszej, obchodzono je jeszcze przed 380 rokiem. W 380 roku Grzegorz z Nazjanzu odprawi\u0142 uroczyste nabo\u017ce\u0144stwo w Konstantynopolu, a w 386 roku Jan Chryzostom ? w Antiochii. Ale w Egipcie u schy\u0142ku IV wieku ci\u0105gle jeszcze umieszczano Bo\u017ce Narodzenie 6 stycznia. Data 25 grudnia zostanie przyj\u0119ta w Aleksandrii dopiero w 432 roku, w Jerozolimie jeszcze p\u00f3\u017aniej ? w 439 roku. Afryka\u0144ski pisarz Optat z Mileve (zmar\u0142 ok. 400 roku) wspomina o wsp\u00f3lnym \u015bwi\u0119cie 25 grudnia na pami\u0105tk\u0119 pok\u0142onu Mag\u00f3w i Rzezi Niewini\u0105tek. Z tej wyliczanki wynika, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 w pocz\u0105tkach V wieku zachowa\u0142 lokalne odmienno\u015bci liturgicznego kalendarza. Nie na d\u0142ugo: Bo\u017ce Narodzenie jeszcze w V wieku sta\u0142o si\u0119 jednym z najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105t chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata, usuwaj\u0105c w cie\u0144 (cho\u0107 nie wsz\u0119dzie) \u015bwi\u0119to 6 stycznia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dla dociekliwych polecam artyku\u0142 p. prof. Ewy Wipszyckiej: ,,BO\u017bE NARODZENIE. DLACZEGO \u015aWI\u0118CIMY JE 25 GRUDNIA?” [12 (grudzie\u0144) 2001 (504) ,,M\u00d3WI\u0104 WIEKI”] Chrze\u015bcijanie pierwszego pokolenia, a w \u015blad za nimi ewangeli\u015bci, w og\u00f3le nie interesowali si\u0119 chronologi\u0105 \u017cycia Zbawiciela. Nie wiemy, w kt\u00f3rym roku si\u0119 urodzi\u0142, nie wiemy, ile lat \u017cy\u0142, ani jak datowa\u0107 jego \u015bmier\u0107. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-2850","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edukacja-historyczna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2850","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2850"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2850\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4644,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2850\/revisions\/4644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2850"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2850"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2850"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}