{"id":12436,"date":"2016-05-03T13:54:54","date_gmt":"2016-05-03T11:54:54","guid":{"rendered":"http:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=12436"},"modified":"2016-05-03T14:06:32","modified_gmt":"2016-05-03T12:06:32","slug":"12436","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/?p=12436","title":{"rendered":"225 lat temu uchwalono Konstytucj\u0119 3 Maja -V 2016"},"content":{"rendered":"

\"6a7d5782-dae2-42cf-b54b-f4de35be8eaa\"<\/a>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem legislacyjnym Sejmu Czteroletniego obraduj\u0105cego od pa\u017adziernika 1788 do maja 1792 r. by\u0142o uchwalenie ustawy zasadniczej, do czego w decyduj\u0105cym stopniu przyczyni\u0142y si\u0119 niejawne prace przygotowawcze (grudzie\u0144 1790 – kwiecie\u0144 1791). Autorami projektu konstytucji byli w szczeg\u00f3lno\u015bci Ignacy Potocki, kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski i ks. Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj.<\/p>\n

Po ujawnieniu tego tekstu uaktywni\u0142a si\u0119 opozycja skupiona wok\u00f3\u0142 ambasadora rosyjskiego. Zwolennicy reform postanowili wnie\u015b\u0107 projekt ustawy zasadniczej w celu uchwalenia go na jednodniowej sesji, co narusza\u0142o regulamin sejmowy.<\/p>\n

\"1Konstytucja_3_Maja\"<\/a>Historyczna sesja izb po\u0142\u0105czonych obraduj\u0105ca 3 V 1791 w Sali Senatorskiej na Zamku Kr\u00f3lewskim obfitowa\u0142a w gwa\u0142towne spory i dramatyczne gesty ze strony zwolennik\u00f3w i przeciwnik\u00f3w konstytucji. Przekupiony pose\u0142 kaliski Jan Suchorzewski wielokrotnie wyst\u0119powa\u0142 przeciwko projektowi, kt\u00f3rego nie czyta\u0142em wprawdzie, ale kt\u00f3ry, jak mi m\u00f3wiono, wywraca wolno\u015b\u0107 polsk\u0105. Ostatecznie kr\u00f3l zaprzysi\u0105g\u0142 konstytucj\u0119 na r\u0119ce bpa krakowskiego Feliksa Turskiego, dodaj\u0105c: ,,Przysi\u0119ga\u0142em Bogu, \u017ca\u0142owa\u0107 tego nie b\u0119d\u0119”. Nast\u0119pnie w kolegiacie \u015bw. Jana nast\u0105pi\u0142o powt\u00f3rne zaprzysi\u0119\u017cenie konstytucji, jako wyraz sankcji ze strony Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Ustawa Rz\u0105dowa zosta\u0142a uchwalona (bez dok\u0142adnego przeliczenia g\u0142os\u00f3w) w nadzwyczajnym trybie, przy zastosowaniu uproszczonej procedury, co uzasadnia twierdzenie, \u017ce akt ten doszed\u0142 do skutku w drodze swoistego zamachu stanu. Protestacja opozycjonist\u00f3w (4 V 1791) okaza\u0142a si\u0119 bezskuteczna. Po dokonaniu oblaty w grodzie warszawskim Ustawa Rz\u0105dowa sta\u0142a si\u0119 z dniem 5 V 1791 aktem prawnie obowi\u0105zuj\u0105cym. Uchwalona tego samego dnia Deklaracja Stan\u00f3w Zgromadzonych uchyli\u0142a moc prawn\u0105 akt\u00f3w sprzecznych z konstytucj\u0105. Upami\u0119tnieniem uchwalenia konstytucji mia\u0142 by\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142\u00a0 ,,najwy\u017cszej Opatrzno\u015bci po\u015bwi\u0119cony”.<\/p>\n

\"3maj-wydanie\"<\/a>Ustawa Rz\u0105dowa z 3 V 1791 by\u0142a pierwsz\u0105, pisan\u0105 nowoczesn\u0105 polsk\u0105 konstytucj\u0105, a trzeci\u0105 na \u015bwiecie, po ameryka\u0144skiej (1787) i szwedzkiej (1789). Tekst konstytucji obejmuje wst\u0119p i 11 artyku\u0142\u00f3w. Bezpo\u015brednio pod nazw\u0105 Ustawa Rz\u0105dowa umieszczono apostrof\u0119 sakraln\u0105: ,,W imi\u0119 Boga w Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej Jedynego”. Wst\u0119p, napisany pi\u0119kn\u0105 polszczyzn\u0105, jest tekstem o charakterze agitacyjno-propagandowym. Wskazywano w nim na historyczne znaczenie uchwalonej konstytucji. Tw\u00f3rcy konstytucji starali si\u0119 pobudzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, a w szczeg\u00f3lno\u015bci szlacht\u0119 do realizacji reform ustrojowych.<\/p>\n

Ustr\u00f3j Rzeczypospolitej Polskiej (RP) oparto na koncepcji zwierzchnictwa narodu i tr\u00f3jpodzia\u0142u w\u0142adz (art. V). Do tych zasad dostosowano systematyk\u0119 konstytucji. W pierwszej kolejno\u015bci uregulowano zagadnienia wyznaniowe (art. I). Deklarowano wolno\u015b\u0107 wyzna\u0144, traktuj\u0105c jednocze\u015bnie religi\u0119 katolick\u0105 jako ,,narodow\u0105, panuj\u0105c\u0105”, co odzwierciedla\u0142o jej uprzywilejowan\u0105 pozycj\u0119 w \u017cyciu publicznym.<\/p>\n

\"bd0856e3-7836-43ef-baee-ca4d90cf466c\"<\/a>Zakres zmian dotycz\u0105cy ustroju spo\u0142ecznego by\u0142 ograniczony. Konstytucja utrzyma\u0142a ustr\u00f3j stanowy. Szlachta zachowa\u0142a swoj\u0105 dotychczasow\u0105 pozycj\u0119 (art. II), co odnosi\u0142o si\u0119 odt\u0105d wy\u0142\u0105cznie do posesjonat\u00f3w. Urodzenie po\u0142\u0105czono z posiadaniem ziemi. Ustawa Miasta nasze kr\u00f3lewskie wolne w pa\u0144stwach Rzeczypospolitej z 17 IV 1791 stanowi\u0142a integraln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 konstytucji (art. III), Ustawa wprowadza\u0142a jednolity ustr\u00f3j miast. Nie zmieniono po\u0142o\u017cenia prawnego przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci ch\u0142op\u00f3w (art. IV), cho\u0107 w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej regulacji Konstytucja 3 V 1791 uzyska\u0142a wielki rozg\u0142os.<\/p>\n

W odr\u00f3\u017cnieniu od ustroju spo\u0142ecznego gruntownie zreformowano ustr\u00f3j polityczny. Postanowienia konstytucji zapewnia\u0142y dominacj\u0119 w\u0142adzy ustawodawczej (art. VI) nad wykonawcz\u0105 (art. VII). Utrzymano stanowy charakter dwuizbowego Sejmu. Wchodz\u0105cy w sk\u0142ad Izby poselskiej pos\u0142owie (204), stali si\u0119 odt\u0105d reprezentantami ca\u0142ego narodu. Izba poselska jako ,,\u015bwi\u0105tynia prawodawstwa” uzyska\u0142a rozleg\u0142e kompetencje.<\/p>\n

Konstytucja 3 V 1791 os\u0142abi\u0142a pozycj\u0119 monarchy w systemie organ\u00f3w pa\u0144stwowych. Kr\u00f3l przesta\u0142 by\u0107 odr\u0119bnym stanem sejmuj\u0105cym, cho\u0107 nadal zwo\u0142ywa\u0142 Sejm. Utrzyma\u0142 prawo nominacji najwy\u017cszych urz\u0119dnik\u00f3w i stosowa\u0142 prawo \u0142aski.<\/p>\n

R\u00f3wnocze\u015bnie wprowadzono zasad\u0119 nieodpowiedzialno\u015bci kr\u00f3la, wyra\u017con\u0105 sformu\u0142owaniem: ,,Osoba kr\u00f3la jest \u015bwi\u0119ta i bezpieczna od wszystkiego”. W zwi\u0105zku z tym akty kr\u00f3la dla swej wa\u017cno\u015bci wymaga\u0142y kontrasygnaty w\u0142a\u015bciwego ministra. Pozycj\u0119 kr\u00f3la wzmacnia\u0142o wprowadzenie dziedziczno\u015bci tronu w obr\u0119bie dynastii wybieranej przez sejm elekcyjny. Po \u015bmierci Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego tron polski mia\u0142 obj\u0105\u0107 elektor saski z dynastii Wettyn\u00f3w.<\/p>\n

Konstytucja 3 V 1791 tworzy\u0142a rz\u0105d centralny pod nazw\u0105 Stra\u017cy Praw pod przewodnictwem kr\u00f3la, kt\u00f3ra sta\u0142a na czele ca\u0142ej administracji krajowej. Powsta\u0142y kolegialne ministerstwa pod nazw\u0105 Komisje Wielkie (wsp\u00f3lne dla Korony i Litwy).Ustawa Rz\u0105dowa utrzymywa\u0142a zasadniczo dotychczasowy, to jest stanowy charakter s\u0105downictwa (art. VIII).<\/p>\n

Ustawa Rz\u0105dowa z 3 V 1791 nie zawiera\u0142a wyodr\u0119bnionej deklaracji praw. Na podstawie analizy r\u00f3\u017cnych norm prawnych mo\u017cna skonstruowa\u0107 swoist\u0105 polsk\u0105 deklaracj\u0119 praw. Akt ten zachowa\u0142 federacyjny charakter pa\u0144stwa na zasadzie r\u00f3wno\u015bci Korony i Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego. Ustawa Rz\u0105dowa obowi\u0105zywa\u0142a jedynie przez rok (od maja 1791 do maja 1792), co okre\u015bla si\u0119 jako ustr\u00f3j Trzeciego Maja. Stan ten zosta\u0142 przerwany w wyniku zawi\u0105zania konfederacji targowickiej, kt\u00f3ra zdelegalizowa\u0142a Ustaw\u0119 Rz\u0105dow\u0105, a wojna w jej obronie w 1792 r. zako\u0144czy\u0142a si\u0119 kl\u0119sk\u0105 Rzeczypospolitej.<\/p>\n

W skr\u00f3cie od chwili uchwalenia Konstytucja 3 V 1791 sta\u0142a si\u0119 symbolem d\u0105\u017ce\u0144 do odzyskania niepodleg\u0142o\u015bci i suwerenno\u015bci Rzeczypospolitej, niezale\u017cnie od przeszk\u00f3d wewn\u0119trznych i zagro\u017ce\u0144 zewn\u0119trznych.<\/p>\n

Opracowanie:
\nProf. dr hab. Marian Kallas; http:\/\/poznaj.sejm.gov.pl\/historia-sejmu\/polskie-konstytucje\/konstytucja-3-maja.html<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a ilustracji:<\/p>\n

bs.net.pl<\/a><\/p>\n

historiaija.blogspot.com<\/a><\/p>\n

www.polskieradio.pl<\/a><\/p>\n

—————————————————————————————————————————————–<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem legislacyjnym Sejmu Czteroletniego obraduj\u0105cego od pa\u017adziernika 1788 do maja 1792 r. by\u0142o uchwalenie ustawy zasadniczej, do czego w decyduj\u0105cym stopniu przyczyni\u0142y si\u0119 niejawne prace przygotowawcze (grudzie\u0144 1790 – kwiecie\u0144 1791). Autorami projektu konstytucji byli w szczeg\u00f3lno\u015bci Ignacy Potocki, kr\u00f3l Stanis\u0142aw August Poniatowski i ks. Hugo Ko\u0142\u0142\u0105taj. Po ujawnieniu tego tekstu uaktywni\u0142a si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-12436","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-edukacja-historyczna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12436","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12436"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12436\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12449,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12436\/revisions\/12449"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/joannawieczorek.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}